PEH włosy: proteiny, emolienty i humektanty w praktyce
Aktualizacja
PEH to skrót od protein, emolientów i humektantów — trzech grup składników, którymi w pielęgnacji włosów opisuje się, co robi dany kosmetyk. Proteiny tymczasowo wzmacniają i usztywniają włos, emolienty wygładzają go i zabezpieczają przed utratą wody, a humektanty wiążą wodę. „Równowaga PEH” oznacza takie rotowanie tych grup, żeby włosy nie były ani sztywne, ani obciążone, ani przesuszone. To przydatny język, ale nie przepis: nie istnieje jedna właściwa proporcja ani grafik, który pasuje do wszystkich.
Co to jest PEH
Podział na proteiny, emolienty i humektanty nie pochodzi z chemii kosmetycznej, tylko z praktyki osób, które świadomie pielęgnują włosy. Upraszcza bardzo złożone formuły do trzech efektów, które łatwo zaobserwować: sprężystość, gładkość i nawilżenie.
Warto pamiętać, czego ten podział nie obejmuje. Szampony zawierają substancje myjące, odżywki — składniki kondycjonujące (np. kationowe, które zmniejszają elektryzowanie), a każdy kosmetyk ma też konserwanty, regulatory pH i zagęstniki. Jeden produkt prawie zawsze zawiera składniki z kilku grup PEH naraz. Mówiąc „maska proteinowa”, mamy na myśli produkt, w którym proteiny są wyraźnie obecne, a nie kosmetyk złożony wyłącznie z nich.
Proteiny na włosy
Włos w większości składa się z keratyny, czyli białka. Proteiny w kosmetykach to najczęściej białka hydrolizowane — pocięte na mniejsze fragmenty — oraz aminokwasy. Osadzają się na powierzchni włosa, a najmniejsze z nich mogą częściowo wnikać w uszkodzone miejsca.
Co dają proteiny: włosy wydają się mocniejsze, bardziej sprężyste i mają więcej objętości; skręt bywa lepiej zdefiniowany. Efekt jest tymczasowy i zmywa się z kolejnymi myciami.
Kiedy uważać: zbyt dużo protein naraz albo zbyt często może sprawić, że włosy staną się sztywne, szorstkie i łamliwe. O tym, jak to rozpoznać, piszemy w tekście o przeproteinowaniu włosów.
Jak często stosować proteiny? Nie ma sztywnej reguły. Wiele osób zaczyna od produktu z proteinami raz w tygodniu lub raz na dwa tygodnie i dopasowuje częstotliwość do tego, jak reagują włosy. Włosy rozjaśniane i zniszczone często potrzebują ich więcej niż włosy naturalne.
Emolienty na włosy
Emolienty to oleje, masła, silikony, estry i alkohole tłuszczowe (te ostatnie — np. Cetearyl Alcohol — nie mają nic wspólnego z wysuszającym alkoholem). Tworzą na włosie cienką warstwę, która zmniejsza tarcie, wygładza łuskę i spowalnia utratę wody.
Co dają emolienty: łatwiejsze rozczesywanie, mniej puszenia, blask i ochronę długości przed mechanicznymi uszkodzeniami.
Czy emolienty nawilżają włosy? Same nie dostarczają wody — pomagają ją zatrzymać. Dlatego często działają najlepiej po humektantach albo na wilgotne włosy.
Czy emolienty obciążają włosy?
Mogą, szczególnie cienkie i niskoporowate, gdy produktu jest dużo albo jest bardzo bogaty. To kwestia ilości i formuły, a nie tego, że emolienty są dla takich włosów „zakazane”. Więcej o olejach znajdziesz w tekście o olejowaniu włosów.
Humektanty na włosy
Humektanty to składniki, które wiążą wodę: gliceryna, pantenol, aloes, propanediol, mocznik, miód, betaina czy kwas hialuronowy (w postaci Sodium Hyaluronate).
Co dają humektanty: nawilżenie, miękkość i elastyczność włosów.
Czy humektanty puszą włosy?
Mogą. Humektanty wymieniają wodę z otoczeniem, więc ich efekt zależy od wilgotności powietrza. Przy bardzo suchym powietrzu (zimą, w ogrzewanych pomieszczeniach) część osób zauważa, że włosy po glicerynie są bardziej suche lub się puszą, a przy bardzo wilgotnym — że chłoną wilgoć i tracą gładkość. Duże znaczenie ma stężenie i to, czy w produkcie są też emolienty, które ten efekt łagodzą. Nie trzeba więc z góry unikać humektantów — wystarczy obserwować, jak włosy reagują w różnych porach roku.
PEH tabela i przykłady składników z etykiety
Tak wyglądają popularne składniki w zapisie INCI, czyli tak, jak znajdziesz je na opakowaniu. Klasyfikacja jest taka sama jak w skanerze Flomsy.
| Grupa | Przykłady w składzie INCI | Typowy efekt |
|---|---|---|
| Proteiny | Hydrolyzed Keratin, Hydrolyzed Wheat Protein, Hydrolyzed Silk, Silk Amino Acids, Hydrolyzed Collagen, Hydrolyzed Rice Protein, Hydrolyzed Oat Protein, Amino Acids | Sprężystość, objętość, wzmocnienie |
| Emolienty: oleje i masła | Argania Spinosa Kernel Oil, Cocos Nucifera Oil, Butyrospermum Parkii Butter | Wygładzenie, ochrona, blask |
| Emolienty: silikony | Dimethicone, Amodimethicone | Wygładzenie, mniej tarcia, ochrona przed ciepłem |
| Emolienty: estry i alkohole tłuszczowe | Caprylic/Capric Triglyceride, Squalane, Isopropyl Myristate, Cetearyl Alcohol, Cetyl Alcohol | Poślizg, miękkość, konsystencja |
| Emolienty: okluzyjne | Paraffinum Liquidum, Lanolin | Mocne zatrzymanie wody |
| Humektanty | Glycerin, Panthenol, Aloe Barbadensis Leaf Juice, Propanediol, Sodium PCA, Urea, Honey, Betaine, Sorbitol, Sodium Hyaluronate | Nawilżenie, miękkość |
Niektórych popularnych składników nie zaliczamy do żadnej z trzech grup — na przykład Behentrimonium Chloride (składnik kondycjonujący), Polyquaternium-10 czy Guar Hydroxypropyltrimonium Chloride (składniki filmotwórcze). Działają na włosy, ale nie są proteinami, emolientami ani humektantami. Jak czytać całą listę i co mówi kolejność składników, wyjaśniamy w poradniku jak czytać skład INCI.
Równowaga PEH: jak stosować PEH w praktyce
Równowaga PEH nie oznacza, że w każdym tygodniu musisz użyć każdej grupy po równo. Chodzi o to, żeby żadna z nich nie dominowała tak długo, aż włosy zaczną dawać sygnały.
- Zacznij od tego, co masz. Sprawdź, do których grup należą Twoje obecne kosmetyki. Często okazuje się, że wszystkie odżywki są emolientowe albo że proteiny są w każdym produkcie.
- Rotuj zamiast mieszać wszystkiego naraz. Popularny sposób to przeplatanie odżywek z przewagą różnych grup między kolejnymi myciami.
- Obserwuj objawy, nie kalendarz. Sztywne, szorstkie włosy mogą sugerować nadmiar protein; oklapnięte i ciężkie — nadmiar emolientów; puszące się i matowe mimo nawilżania — zbyt dużo humektantów albo za mało emolientów, które je zabezpieczą.
- Zmieniaj jedną rzecz naraz i oceniaj ją przez kilka myć.
Takie objawy mają też inne przyczyny — twardą wodę, osad z kosmetyków, ciepło, pogodę. Bilans PEH to wskazówka, gdzie szukać, a nie diagnoza.
Proteiny, humektanty, emolienty — w jakiej kolejności?
Nie ma badań, które wskazywałyby jedną właściwą kolejność. W praktyce sprawdza się prosta logika: najpierw lżejsze produkty na bazie wody (np. odżywka z humektantami lub proteinami), na końcu cięższe emolienty — olej czy serum — które „zamykają” wilgoć i wygładzają powierzchnię.
PEH dla włosów wysokoporowatych i kręconych
Włosy wysokoporowate szybko tracą wodę, więc emolienty zwykle grają u nich ważniejszą rolę, a proteiny pomagają tymczasowo wypełnić uszkodzenia. Włosy kręcone często dobrze reagują na humektanty, które wspierają skręt, ale też szybko pokazują nadmiar protein. To kierunek, a nie reguła — o tym, jak rozpoznać porowatość i co z niej wynika, piszemy w tekście o porowatości włosów.
Najczęstsze pytania o PEH
Czy PEH to metoda naukowa?
Nie. To uproszczenie stworzone przez społeczność osób pielęgnujących włosy. Składniki, które opisuje, działają tak, jak opisaliśmy, ale podział na trzy grupy i pojęcie „równowagi” to narzędzie do obserwacji, a nie zasada potwierdzona badaniami.
Czy emolienty, humektanty i proteiny można stosować w jednym produkcie?
Tak — większość odżywek i masek zawiera składniki z dwóch lub trzech grup. Nazwa „maska emolientowa” oznacza tylko, która grupa przeważa.
Skąd mam wiedzieć, ile protein jest w produkcie?
Nie da się tego dokładnie sprawdzić. Lista INCI podaje kolejność składników, ale nie stężenia, a składniki poniżej 1% mogą być wymienione w dowolnej kolejności. Pozycja na liście daje tylko przybliżenie.
Czy domowe sposoby (żelatyna, jajko, siemię lniane) to też PEH?
Tak, często się je tak klasyfikuje: żelatyna i jajko jako źródła protein, siemię lniane jako humektant. Działają podobnie, choć trudniej przewidzieć ich stężenie i dokładnie je zmyć.
Jak to czyta Flomsy
Skaner składu INCI we Flomsy rozpoznaje składniki przypisane do protein, emolientów i humektantów i nadaje większą wagę tym, które stoją bliżej początku listy. Pokazuje też, ile składników udało mu się rozpoznać — i nie rysuje wykresu, jeśli rozpoznał mniej niż połowę. To szacunek, a nie pomiar, bo producent nie podaje stężeń.
Bilans tygodnia pokazuje, jakie grupy PEH były w produktach, których użyłaś w danym tygodniu. Traktuj go jak dziennik do porównania z tym, jak zachowują się włosy, a nie jak docelową proporcję.
